Παρακολούθηση υδάτων
Παρακολούθηση υδάτων μέσω αυτόματων σταθμών για την διαχείριση κινδύνου από φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές
Η λίμνη Καστοριάς περικλείεται από τα βουνά Χελώνη και Βέρνο (βόρεια), Άσκιο, Τσούκα, Κορησσός και Πύργος (νοτιοανατολικά), Βίγλα και Σαμαρίνα (δυτικά), Ούχι και Καϊνάκη (ανατολικά). Πρόκειται για μια ανοιχτή λίμνη, τα νερά της οποίας μέσω του ρέματος Γκιόλι διοχετεύονται στον ποταμό Αλιάκμονα. Η μέγιστη και κατώτερη στάθμη της είναι +630,27 m και +628,8 m αντίστοιχα. Το σχήμα της είναι νεφροειδές, η επιφάνειά της καλύπτει συνολική έκταση 28,8 km2, η περίμετρός της αγγίζει τα 33,6 km, ενώ το μέγιστο βάθος της φτάνει τα 9,1 m περίπου. Τροφοδοτείται εκτός από τα ρέματα και το νερό της βροχής και από πολλές υπολίμνιες πηγές, ενώ ο έλεγχος της στάθμης της και της υπερχειλίζουσας ποσότητας γίνεται στο νότιο τμήμα της, στην έξοδό της στο ρέμα Γκιόλι, με χρήση ηλεκτροκίνητου θυροφράγματος (ΥΠΕΝ, 2025α).
Ο ποταμός Αλιάκμονας είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδας που ρέει εξ’ ολοκλήρου σε ελληνικό έδαφος. Οι πηγές του εντοπίζονται στα όρη Βέρνο (Βίτσι) και Γράμμος. Αυτοί οι δύο βασικοί κλάδοι από τις πηγές του, ενώνονται πριν από το Άργος Ορεστικό και σχηματίζουν την κυρίως κοίτη του Αλιάκμονα. Κατάντη του Άργους Ορεστικού εισρέουν και τα πλεονάζοντα ύδατα της λίμνης Καστοριάς, μέσω του ρέματος Γκίολι (ΥΠΕΝ, 2025α).
Οι αυτόματοι σταθμοί του έργου, που θα εγκατασταθούν και θα λειτουργούν από τον Τομέα Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, αποτελούνται από αισθητήρες και συστήματα καταγραφής για τη μέτρηση των υδατικών παραμέτρων σε διακριτά χρονικά διαστήματα, εξασφαλίζοντας τη πυκνή καταγραφή της ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης των υδάτων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο (near real-time). Εφαρμόζοντας τις αρχές της τεχνολογίας Internet-of-Things (IoT), τα δεδομένα από τους αισθητήρες αποστέλλονται τηλεμετρικά σε servers του ΕΛΚΕΘΕ, αποθηκεύονται σε βάσεις δεδομένων και δημοσιοποιούνται άμεσα στην πλατφόρμα οπτικοποίησης των δεδομένων (https://hydro-stations.hcmr.gr/).
Στην περιοχή πρόκειται να εγκατασταθούν συνολικά πέντε σταθμοί παρακολούθησης υδάτων. Πρόκειται για τέσσερις σταθμούς παρακολούθησης της στάθμης των υδάτων και ένα σταθμό παρακολούθησης στάθμης και ποιοτικών χαρακτηριστικών των υδάτων. Η ποιοτική παρακολούθηση των υδάτων γίνεται με την καταγραφή των φυσικοχημικών παραμέτρων, της ηλεκτρικής αγωγιμότητας (μS/cm), της θερμοκρασίας (ºC), του pH και του δυναμικού οξειδοαναγωγής (mV) των υδάτων. Αντίστοιχα, για την ποσοτική παρακολούθηση των υδάτων γίνεται καταγραφή της στάθμης (m) των ποταμών, σε σημεία γνωστής διατομής. Στην πρώτη φάση λειτουργίας τους, στο σύνολό τους οι σταθμοί που θα εγκατασταθούν θα λειτουργήσουν με ωριαίο βήμα καταγραφής των παραμέτρων, με τη δυνατότητα μεταβολής του βήματος καταγραφής σε μικρότερο χρονικό διάστημα αν αυτό αποδειχθεί απαραίτητο μετά την πρώτη περίοδο λειτουργίας.
Ο προσδιορισμός των υποψήφιων θέσεων εγκατάστασης προέκυψε συνδυαστικά με την πραγματοποίηση υδρολογικής μελέτης, συνυπολογισμού των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμυρών του ΥΠΕΝ, αξιοποίησης πληροφοριών από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου Καστοριάς και επιτόπιας επίσκεψης. Για την περιοχή μελέτης, πραγματοποιήθηκε υδρολογική μελέτη εντός Συστήματος Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) με σκοπό τον προσδιορισμό του υδρογραφικού δικτύου της περιοχής και την οριοθέτηση των λεκανών απορροής των κυριότερων ρεμάτων. Επιπλέον, συνυπολογίστηκαν οι περιοχές που εμπίπτουν εντός των Ζωνών Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας (ΖΔΥΚΠ) σύμφωνα με τη 2η Αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνου Πλημμύρας (ΥΠΕΝ, 2025β) ούτως ώστε οι σταθμοί παρακολούθησης να τοποθετηθούν σε καίρια σημεία